Ocena ryzyka to nie formalność. To obowiązkowy element procedury AML, bez którego nie dobierzesz właściwych środków bezpieczeństwa finansowego. Brak oceny ryzyka oznacza ryzyko kary administracyjnej do 1 mln euro lub kary pozbawienia wolności do 5 lat.
Czym jest ocena ryzyka w AML
Ocena ryzyka w procedurze AML to proces, w którym sprawdzasz, czy współpraca z danym klientem wiąże się z ryzykiem prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.
W ramach oceny:
- identyfikujesz podmiot, z którym współpracujesz lub zamierzasz współpracować
- analizujesz charakter jego działalności, strukturę i powiązania
- oceniasz procesy i działania wynikające z planowanej lub trwającej współpracy
- przypisujesz poziom ryzyka, który decyduje o zakresie stosowanych środków bezpieczeństwa finansowego
Wyniki oceny ryzyka wykorzystujesz do opracowania i wdrożenia odpowiednich procedur AML w firmie.
Kiedy przeprowadzić ocenę ryzyka
Przed nawiązaniem współpracy z nowym klientem
Ocenę ryzyka wykonaj zanim podejmiesz współpracę. Już na etapie, gdy klient się zgłasza i rozważasz nawiązanie relacji biznesowej, powinieneś wiedzieć, z jakim poziomem ryzyka masz do czynienia.
Dlaczego to ważne:
- bez oceny ryzyka nie dobierzesz właściwych Środków Bezpieczeństwa Finansowego
- ocena ryzyka zazębia się z pierwszymi działaniami w ramach procedury Know Your Customer (KYC) – weryfikacji tożsamości i wiarygodności klienta
- im wcześniej przeprowadzisz ocenę, tym szybciej podejmiesz świadomą decyzję o współpracy
Dla klientów, z którymi już współpracujesz
Jeśli do tej pory nie stosowałeś przepisów AML, a masz istniejących klientów – ocena ryzyka jest wymagana również dla nich.
Przeprowadź ją szczególnie, gdy u klienta zachodzą istotne zmiany, np.:
- klient zaczyna realizować transakcje z podmiotami zagranicznymi
- zmienia się struktura właścicielska klienta
- zmienia się profil lub skala działalności klienta
Jak przeprowadzić ocenę ryzyka klienta – krok po kroku
Ocena polega na weryfikacji klienta według określonych kryteriów. W praktyce wygląda to tak:
- Zbierz informacje o kliencie – dane identyfikacyjne, profil działalności, strukturę właścicielską.
- Zadaj konkretne pytania – dotyczące źródeł finansowania, charakteru planowanych transakcji, powiązań z krajami wysokiego ryzyka.
- Wypełnij formularz oceny ryzyka klienta – to dokument, w którym punktujesz odpowiedzi i przypisujesz poziom ryzyka (niski, średni, wysoki).
- Dobierz Środki Bezpieczeństwa Finansowego – adekwatne do ustalonego poziomu ryzyka.
- Udokumentuj wynik – ocena musi być możliwa do odtworzenia w razie kontroli.
Wzór formularza oceny ryzyka klienta znajdziesz w Programie SiP AML (więcej poniżej).
Kogo dotyczy obowiązek – lista instytucji obowiązanych
Ocena ryzyka klienta jest obowiązkowa, jeśli Twoja firma należy do jednej z poniższych kategorii:
- Przedsiębiorca przyjmujący lub dokonujący płatności gotówkowych o wartości równej lub przekraczającej 10 000 euro
- Krajowa instytucja płatnicza, mała instytucja płatnicza lub biuro usług płatniczych
- Przedsiębiorca prowadzący działalność kantorową
- Kantor kryptowalut
- Księgowa/księgowy lub podmiot świadczący usługi doradztwa i obsługi podatkowej – dotyczy to również jednoosobowych biur rachunkowych
- Galeria sztuki lub dom aukcyjny
- Pośrednik w obrocie nieruchomościami – z wyłączeniem pośrednictwa przy umowach najmu lub dzierżawy z czynszem poniżej 10 000 euro miesięcznie
Jeśli nie masz pewności, czy Twoja firma jest instytucją obowiązaną – sprawdź pełną listę w osobnym artykule.
Jakie kary grożą za brak oceny ryzyka
Brak oceny ryzyka to jedno z naruszeń, za które przewidziano konkretne sankcje:
- Kara administracyjna – do 1 000 000 euro
- Kara karna – grzywna i/lub pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat
Kary grożą również za inne zaniedbania, takie jak:
- brak wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za obowiązki AML
- brak wewnętrznej procedury AML
- brak sporządzenia oceny ryzyka
Dodatkowe ryzyko: jeśli Twoja firma uczestniczy – nawet nieświadomie – w transakcjach służących praniu pieniędzy, grożą Ci kary z Kodeksu karnego i Kodeksu karno-skarbowego. Prawidłowo przeprowadzona ocena ryzyka zmniejsza to zagrożenie.
Co zrobić w pierwszej kolejności – checklist
Jeśli jeszcze nie przeprowadzałeś oceny ryzyka w firmie, zacznij od tych kroków:
- Sprawdź, czy Twoja firma jest instytucją obowiązaną
- Wyznacz osobę odpowiedzialną za realizację obowiązków AML
- Przygotuj lub zaktualizuj wewnętrzną procedurę AML
- Sporządź formularz oceny ryzyka klienta
- Przeprowadź ocenę ryzyka dla nowych i istniejących klientów
- Wdróż procedurę KYC – weryfikację tożsamości i wiarygodności klienta
- Udokumentuj wszystkie działania – tak, by były dostępne w razie kontroli
Więcej o tym, jak wdrożyć procedurę AML w firmie, przeczytasz tutaj.
Program SiP AML – narzędzie do samodzielnego wdrożenia
Stworzyliśmy narzędzie, dzięki któremu samodzielnie wykonasz wszystkie obowiązki nałożone przez Ustawę o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
Program SiP AML zawiera:
- Materiały – wzory dokumentów, instrukcje i checklisty do realizacji obowiązków AML
- Przewodnik po AML – wyjaśnia, czym jest AML i jak poruszać się po wymaganiach ustawy
- Procedura wewnętrzna AML – gotowy zbiór zasad do wdrożenia w firmie
- Ocena ryzyka – narzędzie do oceny ryzyka prania pieniędzy w Twojej firmie lub branży
- Procedura KYC – szablon do szczegółowej weryfikacji klienta
- Checklisty – do kontroli, czy wszystkie obowiązki zostały zrealizowane
- Sześć nagrań video – uzupełniają dokumenty i wyjaśniają najczęstsze wątpliwości
Twoja firma może przystąpić do platformy już dziś i uporządkować obowiązki AML w jednym miejscu.
Jeśli potrzebujesz ustalić, czy AML dotyczy Twojej firmy, albo masz wątpliwości dotyczące wdrożenia – napisz do nas.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy ocena ryzyka klienta w AML jest obowiązkowa?
Ocenę ryzyka przeprowadź przed nawiązaniem współpracy z nowym klientem – zanim podejmiesz decyzję o relacji biznesowej. Jeśli masz już istniejących klientów i do tej pory nie stosowałeś przepisów AML, ocena ryzyka jest wymagana również dla nich, zwłaszcza gdy zachodzą zmiany w strukturze właścicielskiej, profilu działalności lub gdy klient zaczyna realizować transakcje z podmiotami zagranicznymi.
Jak krok po kroku przeprowadzić ocenę ryzyka klienta w procedurze AML?
Zbierz dane identyfikacyjne klienta, jego profil działalności i strukturę właścicielską, a następnie zadaj pytania o źródła finansowania, charakter transakcji i powiązania z krajami wysokiego ryzyka. Wypełnij formularz oceny ryzyka, w którym punktujesz odpowiedzi i przypisujesz poziom ryzyka (niski, średni, wysoki), dobierz środki bezpieczeństwa finansowego adekwatne do tego poziomu i udokumentuj wynik tak, aby był możliwy do odtworzenia w razie kontroli.
Jakie firmy muszą robić ocenę ryzyka klienta w AML?
Obowiązek dotyczy m.in. przedsiębiorców przyjmujących lub dokonujących płatności gotówkowych od 10 000 euro, krajowych instytucji płatniczych, podmiotów prowadzących działalność kantorową, kantorów kryptowalut, księgowych i biur rachunkowych, galerii sztuki, domów aukcyjnych oraz pośredników w obrocie nieruchomościami. Jeśli Twoja firma należy do którejkolwiek z tych kategorii, ocena ryzyka klienta jest dla Ciebie obowiązkowa.
Jakie kary grożą za brak oceny ryzyka klienta w procedurze AML?
Za brak oceny ryzyka grozi kara administracyjna do 1 000 000 euro oraz kara karna w postaci grzywny lub pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Dodatkowe ryzyko pojawia się, gdy Twoja firma – nawet nieświadomie – uczestniczy w transakcjach służących praniu pieniędzy, bo wtedy grożą sankcje z Kodeksu karnego i Kodeksu karno-skarbowego.
Od czego zacząć, jeśli firma nie wdrożyła jeszcze oceny ryzyka i procedury AML?
Sprawdź, czy Twoja firma jest instytucją obowiązaną, a jeśli tak – wyznacz osobę odpowiedzialną za obowiązki AML i przygotuj wewnętrzną procedurę AML. Następnie sporządź formularz oceny ryzyka klienta, przeprowadź ocenę dla nowych i istniejących klientów, wdróż procedurę KYC i udokumentuj wszystkie działania tak, aby były dostępne w razie kontroli.
