Wymiana udziałów to sposób przejęcia spółki, w którym wspólnik spółki zbywanej wnosi swoje udziały aportem do spółki nabywającej. W zamian otrzymuje udziały w spółce nabywającej. Przy spełnieniu określonych warunków transakcja jest neutralna podatkowo – nie powstaje obowiązek zapłaty PIT ani CIT. Poniżej znajdziesz schemat działania, zakres prac przy takiej transakcji oraz warunki podatkowe, które musisz spełnić.
Jak działa wymiana udziałów – mechanizm transakcji
Wymiana udziałów to podwyższenie kapitału zakładowego w spółce nabywającej, pokryte aportem w postaci udziałów spółki zbywanej. W efekcie:
- Spółka nabywająca zyskuje bezwzględną większość głosów w spółce nabywanej (lub powiększa już posiadaną większość)
- Dotychczasowy wspólnik spółki nabywanej staje się wspólnikiem spółki nabywającej
- Wspólnik spółki zbywanej otrzymuje nowe udziały powstałe w wyniku podwyższenia kapitału
Przykład – schemat przejęcia krok po kroku
- Spółka ROBERT sp. z o.o. chce przejąć rywala – KRZYSZTOF sp. z o.o. – poprzez wymianę udziałów.
- ROBERT oferuje udziałowcom KRZYSZTOFA określoną liczbę własnych udziałów w zamian za każdy udział KRZYSZTOFA.
- Przy przeliczniku 1,5 do 1 – udziałowiec KRZYSZTOFA posiadający 100 udziałów kończy transakcję jako właściciel 150 udziałów ROBERTA.
- ROBERT uzyskuje większość udziałów w KRZYSZTOFIE, a udziałowcy KRZYSZTOFA stają się udziałowcami ROBERTA.
Przejęcie polskiej spółki odzieżowej przez zagraniczny marketplace – case study
Kancelaria Sawaryn i Partnerzy sp.k. uczestniczyła w transakcji wymiany udziałów pomiędzy Miinto a Showroom. Proces rozpoczął się w lutym 2019 roku.
- Showroom – polska platforma oferująca ponad 600 marek odzieżowych
- Miinto – duński marketplace odzieżowy działający w 6 krajach Europy, z ofertą ponad 1,8 tys. marek i butików modowych
W ramach transakcji udziały w kapitale zakładowym Showroom zostały zamienione na pakiet udziałów w Miinto.
Więcej o transakcji:
Co wchodzi w skład transakcji wymiany udziałów – zakres prac
Proces wymiany udziałów potrafi trwać wiele miesięcy. W transakcji Showroom–Miinto działania Kancelarii (po stronie spółki przejmowanej) obejmowały:
- Badanie prawne (due diligence) – analiza dokumentów spółki polskiej, niemieckiej (wspólnik spółki przejmowanej) oraz spółki przejmującej, w tym:
- umowy spółek i statuty
- umowy wspólników (Shareholder Agreement)
- umowy z członkami zarządu
- umowy współpracy, pożyczek, o zachowaniu poufności (NDA)
- listy intencyjne
- Przygotowanie Term Sheet – uporządkowanie stosunków wspólników spółki przejmowanej przed transakcją
- Analiza dokumentów transakcyjnych – weryfikacja umowy przeniesienia udziałów (Share Transfer Agreement), gwarancji stron (Warranties), aneksów do umów wspólników (Addendum to SHA) i umów sprzedaży udziałów na gruncie prawa polskiego
- Negocjacje z zagranicznymi kancelariami – uzgadnianie treści postanowień dokumentów transakcyjnych
- Przygotowanie dokumentów towarzyszących – aneksy do umów współpracy, pożyczek i umów wspólników spółki niemieckiej
- Porozumienia wspólników – ustalenia dotyczące wzajemnego rozliczenia i dalszego pełnienia funkcji w zarządach spółki polskiej i niemieckiej
- Wymogi potransakcyjne – dochowanie obowiązków formalnych po zamknięciu transakcji
Cały proces odbywał się w dwóch językach (polskim i angielskim) z udziałem kancelarii z kilku krajów europejskich.
Jak zabezpieczyć interes przejmowanego przy wymianie udziałów
Wspólnicy spółki przejmowanej tracą z reguły decyzyjność – większość głosów na zgromadzeniu wspólników przechodzi na nabywcę. Dlatego zabezpieczenie ich interesów wymaga konkretnych działań jeszcze przed zamknięciem transakcji.
Co zrobić, żeby chronić wspólników i zarząd spółki przejmowanej
- Przeanalizuj dokumenty korporacyjne – sprawdź, co proponuje spółka przejmująca i co musisz zmienić, zanim podpiszesz
- Przygotuj rekomendacje – oceń, które dokumenty przejmującego możesz zaakceptować, a które wymagają korekt w Twoim interesie
- Zabezpiecz stabilność personalną – przygotuj dokumenty gwarantujące brak zmian kadrowych w zespole polskiej spółki przez ustalony czas
- Zabezpiecz aspekt finansowy – ustal warunki wynagrodzenia i pozycji członków zarządu po transakcji
- Przygotuj dwujęzyczne wersje dokumentów – porozumienia, listy intencyjne (Letter of Intent) i umowy o zachowaniu poufności (NDA) muszą funkcjonować w obu jurysdykcjach
Wymiana udziałów a podatek PIT, CIT i PCC – warunki neutralności podatkowej
Wymiana udziałów jest neutralna podatkowo – nie powoduje obowiązku zapłaty podatku dochodowego po żadnej ze stron. Nie podlega też podatkowi VAT ani PCC.
Warunki, które musisz spełnić
Żeby transakcja była neutralna podatkowo, sprawdź dwa elementy:
- Uzasadnione przyczyny ekonomiczne – transakcja nie może służyć wyłącznie celom podatkowym
- Opodatkowanie w UE lub EOG – podmioty biorące udział w transakcji muszą podlegać opodatkowaniu od całości dochodów w państwie członkowskim UE lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego
Wymagania dotyczące spółki nabywającej
Spółka nabywająca musi w wyniku transakcji:
- uzyskać bezwzględną większość praw głosu w spółce nabywanej, albo
- zwiększyć liczbę udziałów w spółce, w której już posiada bezwzględną większość praw głosu
Wymiana udziałów z wieloma wspólnikami – rozstrzygnięcie wątpliwości
Art. 12 ust. 4d ustawy o CIT używa sformułowania „przekazanie udziałów wspólnikowi” (liczba pojedyncza). Na tej podstawie organy skarbowe twierdziły, że neutralność podatkowa dotyczy wyłącznie wymiany z jednym wspólnikiem.
To stanowisko zostało odrzucone:
- Orzecznictwo NSA – Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie potwierdza neutralność podatkową wymiany udziałów także przy wielu wspólnikach
- Interpretacja ogólna Ministra Finansów z 7 maja 2021 r. (DD7.8203.1.2021) – neutralność podatkową stosuje się również, gdy spółka nabywająca uzyskuje większość głosów w wyniku nabycia udziałów od wielu udziałowców w drodze odrębnych transakcji zawartych w okresie 6 miesięcy
Wymiana udziałów – kiedy ją rozważyć i co Ci daje
Wymiana udziałów to narzędzie, które łączy przejęcie spółki z optymalizacją podatkową. Rozważ je, jeśli planujesz nabywanie udziałów w sp. z o.o. lub akcji w spółce akcyjnej.
Korzyści podatkowe w skrócie
- Dla udziałowców spółki zbywanej – wartość udziałów nabytych w spółce nabywającej nie jest zaliczana do przychodów podatkowych
- Dla spółki nabywającej – nie powstaje przychód w wysokości wartości udziałów nabytych od udziałowców spółki nabywanej
Co musisz przygotować
- Przeprowadź badanie prawne obu spółek (due diligence)
- Ustal strukturę transakcji i przelicznik wymiany udziałów
- Przygotuj i wynegocjuj dokumenty transakcyjne
- Zabezpiecz interesy wspólników spółki przejmowanej
- Zweryfikuj, czy spełniasz warunki neutralności podatkowej
- Dopilnuj wymogów potransakcyjnych
Proces wymaga sprawnego poruszania się w prawie korporacyjnym i dobrego przygotowania dokumentacji. Jeśli rozważasz wymianę udziałów – skontaktuj się z Kancelarią, pomożemy przeprowadzić cały proces.
Najczęściej zadawane pytania
Na czym dokładnie polega wymiana udziałów i jak działa przy przejęciu spółki? Wymiana udziałów polega na podwyższeniu kapitału zakładowego w spółce nabywającej, pokrytym aportem w postaci udziałów spółki zbywanej. W efekcie spółka nabywająca uzyskuje bezwzględną większość głosów w spółce nabywanej, a dotychczasowy wspólnik spółki zbywanej staje się wspólnikiem spółki nabywającej – otrzymuje nowe udziały powstałe w wyniku podwyższenia kapitału. Przelicznik wymiany ustala się w ramach negocjacji – np. przy przeliczniku 1,5 do 1 wspólnik wnoszący 100 udziałów otrzymuje 150 udziałów spółki nabywającej.
Kiedy wymiana udziałów jest neutralna podatkowo i nie powoduje obowiązku zapłaty PIT ani CIT? Wymiana udziałów nie powoduje obowiązku zapłaty PIT, CIT, VAT ani PCC, jeśli spełnisz dwa warunki: transakcja musi mieć uzasadnione przyczyny ekonomiczne (nie może służyć wyłącznie celom podatkowym) oraz podmioty biorące w niej udział muszą podlegać opodatkowaniu od całości dochodów w państwie członkowskim UE lub EOG. Dodatkowo spółka nabywająca musi w wyniku transakcji uzyskać bezwzględną większość praw głosu w spółce nabywanej albo zwiększyć liczbę udziałów w spółce, w której już taką większość posiada.
Czy wymiana udziałów może być neutralna podatkowo także wtedy, gdy udziały są nabywane od kilku wspólników? Tak – mimo że art. 12 ust. 4d ustawy o CIT posługuje się liczbą pojedynczą („wspólnikowi”), Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie potwierdza neutralność podatkową wymiany udziałów także przy wielu wspólnikach. Interpretacja ogólna Ministra Finansów z 7 maja 2021 r. (DD7.8203.1.2021) rozstrzyga tę wątpliwość jednoznacznie – neutralność podatkowa obejmuje również sytuację, w której spółka nabywająca uzyskuje większość głosów w wyniku nabycia udziałów od wielu udziałowców w drodze odrębnych transakcji zawartych w okresie 6 miesięcy.
Jakie dokumenty i działania trzeba przygotować przy transakcji wymiany udziałów? Proces obejmuje badanie prawne (due diligence) obu spółek, przygotowanie Term Sheet porządkującego stosunki wspólników, analizę i negocjacje dokumentów transakcyjnych (umowa przeniesienia udziałów, gwarancje stron, aneksy do umów wspólników) oraz przygotowanie dokumentów towarzyszących – aneksów do umów współpracy, pożyczek i porozumień wspólników. Po zamknięciu transakcji trzeba jeszcze dochować wymogów potransakcyjnych, a jeśli transakcja ma wymiar międzynarodowy – zapewnić dwujęzyczne wersje dokumentów i koordynację z kancelariami z innych jurysdykcji.
Jak zabezpieczyć interes wspólników i zarządu spółki przejmowanej przy wymianie udziałów? Wspólnicy spółki przejmowanej tracą decyzyjność, bo większość głosów na zgromadzeniu wspólników przechodzi na nabywcę – dlatego zabezpieczenia musisz wynegocjować przed zamknięciem transakcji. Przeanalizuj dokumenty korporacyjne proponowane przez przejmującego, przygotuj rekomendacje korekt w Twoim interesie, zabezpiecz stabilność personalną zespołu (dokumenty gwarantujące brak zmian kadrowych przez ustalony czas) oraz ustal warunki wynagrodzenia i pozycji członków zarządu po transakcji.
